Gezondheid 5G en gezondheid

Hoe gezond is 5G? Blootstellingslimieten en stralingsnormen beperken de impact op onze gezondheid. Om te begrijpen wat dat precies is, duiken we in de wereld van de elektromagnetische straling.

5G Health

Bij de introductie van nieuwe technologieën zoals 5G staat de veiligheid en de gezondheid van de burger voorop. De mogelijke effecten en risico’s voor de gezondheid worden grondig en voortdurend geëvalueerd door wetenschappelijke instanties. Waar nodig worden passende maatregelen ingevoerd zoals bijvoorbeeld blootstellingslimieten. Om te begrijpen wat dat precies is, duiken we in de wereld van de elektromagnetische straling.

Wat is elektromagnetische straling?

In onze omgeving worden we permanent blootgesteld aan elektromagnetische straling. Die straling is afkomstig van menselijke activiteit, medische procedures, industriële activiteiten,... Maar er bestaat ook natuurlijke straling zoals het zonlicht.

Een vorm van elektromagnetische straling zijn radiogolven. 5G maakt gebruikt van radiogolven, net zoals 2G, 3G en 4G. Omdat het onderzoek naar hoge radiofrequenties zoals 26 GHz nog loopt en er voorlopig geen interesse is vanuit de markt voor deze radiofrequentieband, wordt deze band voorlopig niet geveild. Enkel de radiofrequenties tussen 700 en 3800 MHz worden geveild. Dat wil zeggen dat 5G voorlopig enkel radiogolven binnen deze frequenties kan uitsturen. Hiermee werkt 5G op gelijkaardige radiofrequenties als 2G, 3G en 4G.

Het elektromagnetisch spectrum is als volgt verdeeld:

Niet-ioniserende straling:

  • Elektromagnetische straling met lagere frequentie waarvan de fotonen (elementaire deeltjes van elektromagnetische straling) niet genoeg energie dragen om de structuur van DNA te veranderen.
  • Bij de niet-ioniserende stralen worden toepassingen ingedeeld volgens de frequenties:
    • Extreem lage frequenties: hoogspanningslijnen, elektrische apparatuur, elektrisch aangedreven voertuigen, ...
    • Middenfrequenties: antidiefstal- en identificatiesystemen, spaarlampen,..
    • Radiofrequenties en microgolven: draadloze apparaten, mobiele telefoons, radio-omroep, tv, de frequenties van 5G...

Ioniserende straling:

  • Elektromagnetische straling met hogere frequenties waarvan de fotonen voldoende energie dragen om de structuur van DNA te veranderen. Hierdoor bestaat de kans dat de chemische bindingen tussen moleculen worden verbroken.
  • Voorbeelden: UV-B (ultraviolette straling type B) en UV-C (ultraviolette straling type C): erkend voor de risico's van langdurige blootstelling aan de zon, bijvoorbeeld de reglementering van de zonnecenters, röntgenstralen (gebruikt in klinische/ziekenhuisomgeving voor foto’s en digitale opnames) en gammastralen (onder andere gebruikt in bepaalde medische toepassingen).


Literatuuroverzicht van wetenschappelijke studies rond de effecten van 5G

Bij de introductie van nieuwe technologieën zoals 5G staat de veiligheid en de gezondheid van de burger op de eerste plaats. Daarom worden risico’s en mogelijke effecten voor de gezondheid grondig bestudeerd en geëvalueerd door wetenschappelijke instanties. Omdat het aanbod aan studies specifiek over 5G-frequenties beperkt is en omdat misinformatie zich wijd verspreidt op het internet, lijkt het ons een goed idee om de stand van zaken toe te lichten. Waar staat het wetenschappelijk onderzoek rond 5G nu echt?

Blootstellingslimieten

Aan radiogolven worden blootstellingslimieten opgelegd: de maximale hoeveelheid elektromagnetische straling waaraan je als burger mag worden blootgesteld. De grenzen van de blootstelling worden voorgesteld door internationale organisaties zoals de Internationale Commissie voor de bescherming tegen niet-ioniserende straling (ICNIRP), erkend door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) of het Instituut van de elektrische en elektronische ingenieurs (IEEE) in de VS.

Er werden reeds talloze studies uitgevoerd om het risico van mogelijke menselijke effecten als gevolg van straling te beoordelen, afhankelijk van het type straling, de intensiteit en de duur van de blootstelling. Deze studies resulteerden in blootstellingsnormen. Om rekening te houden met kwetsbare groepen zoals kinderen, zwangere vrouwen, ouderen en zieken worden nog strengere limieten toegepast. Om die reden past het ICNIRP een limiet toe dat voor het grote publiek altijd minstens 50 keer lager is dan de grenswaarde die werd vastgesteld voor het volledige lichaam. Bovendien worden deze basis beperkingen en referentieniveaus regelmatig herzien en worden de resultaten van de meest recente studies hierbij meegenomen en waar nodig aangepast.

Op basis van de huidige wetenschappelijke kennis concluderen deskundigen dat blootstelling aan elektromagnetische velden binnen deze limieten geen schadelijke gevolgen heeft voor de menselijke gezondheid:

  • Het ICNIRP stelt dat “de 5G blootstelling geen schadelijke gevolgen heeft, voor zover men zich aan de ICNIRP-richtlijnen houdt.”
  • De Wereldgezondheidsorganisatie bevestigt dat “tot op vandaag, en na uitgebreid onderzoek, men geen nadelige oorzakelijke gevolgen kan vaststellen voor de gezondheid door de blootstelling aan draadloze technologieën.”

Toch is het belangrijk om waakzaam te blijven bij de introductie van nieuwe technologieën en/of nieuwe radiofrequentiebanden. Er is dan ook een nood aan uitgebreid en voortdurend onderzoek. De Europese Commissie ondersteunt aanzienlijke onderzoeksinspanningen naar blootstelling aan elektromagnetische velden. Elke nieuwe technologische ontwikkeling gaat hand in hand met een analyse van de mogelijke effecten ervan op de menselijke gezondheid en het milieu. Zo heeft Europa een onderzoeksbudget voorzien van 30 miljoen euro om de wetenschappelijke kennis te verbeteren over 5G en gezondheid.

Onderzoekers van WAVES, een onderzoeksgroep van imec aan de UGent, trokken naar Bern, Zwitserland, waar sinds 2019 een commerciëel 5G-netwerk actief is (hier meer). Ze vergeleken de waarden op 15 meetlocaties in de 400 meter rond een 5G-antenne en dat op verschillende frequenties. De onderzoekers stelden vooreerst vast dat wie geen 5G-toestel gebruikt nauwelijks extra wordt blootgesteld. Tevens werd gekeken naar de elektromagnetische straling bij een theoretische maximumbelasting van het netwerk. Op basis van de gerapporteerde metingen, is er geen reden om te veronderstellen dat de 5G-technologie zich anders gedraagt dan wat verwacht was.

Stralingsnormen in Europa en België


De limieten voorgesteld door het ICNIRP hebben betrekking op het geheel aan ontvangen straling en dit zowel op vlak van de elektrische veldsterkte en de magnetische veldsterkte. Voor elke frequentie van ontvangen straling is er een maximaal niveau van veldsterkte waar rekening mee gehouden wordt. Als voorbeeld bedraagt de elektrische veldsterkte 41,2 Volt/meter voor signalen met een frequentie van 900 MHz. Bij 3800 MHz is dit een elektrische veldsterkte van 61 Volt/meter. We spreken dus over een cumulatieve limieten d.w.z. limieten die alle invloeden van nabijgelegen zendmasten (alle technologieën en alle frequentiebanden) in rekening brengen.

De aanbeveling 1999/519/EG van de Raad van Europa heeft een stralingslimiet van 41,2 Volt/meter bij 900 MHz aanbevolen aan haar lidstaten. Deze aanbeveling is gebaseerd op de ICNIRP-richtlijnen, gepubliceerd in 1998 en herzien in 2020. De meeste Europese landen gebruiken deze aanbeveling. In België worden bovenop de Europese aanbeveling nog een aantal veiligheidsmarges ingebouwd. De Belgische normen zijn dus nog strenger dan de Europese blootstellingslimieten.

De normen in België worden bepaald op het niveau van de gewesten. Belangrijk om rekening mee te houden: het is niet evident om de normen van de drie regio's van ons land met elkaar te vergelijken omdat de berekeningsmethoden en de maatregelen verschillen.

Vlaams Gewest

  • In het Vlaams Gewest geldt er een norm per operator op verblijfplaatsen voor antennes voor gsm en draadloos internet (bv. gsm, UMTS...) om de blootstelling verder te beperken.
  • In het Vlaams gewest geldt een cumulatieve norm op alle plaatsen die publiek toegankelijk zijn voor de straling van alle vast opgestelde zendantennes samen.

Hieronder een overzicht van de toegestane cumulatieve elektrische veldsterkte en sterkte per operator in het Vlaams Gewest voor enkele vaak voorkomende frequenties.

Toegestane cumulatieve veldsterkte:

frequentie antenne (MHz)

Elektrische Veldsterkte (V/m)

voorbeeld van toepassing

700

13,7

5G

800

19,4

4G/5G

900

20,6

2G/3G/5G

1800

29,1

2G/4G/5G

2100

30,7

3G/4G/5G

2400

30,7

wifi

2600

30,7

4G/5G

3500

30,7

4G/5G

5200

30,7

wifi

Toegestane veldsterkte per operator:

frequentie antenne (MHz)

Elektrische Veldsterkte (V/m)

voorbeeld van toepassing

700

8,1

5G

800

8,7

4G/5G

900

9,2

2G/3G/5G

1800

13

2G/4G/5G

2100

13,7

3G/4G/5G

2400

13,7

wifi

2600

13,7

4G/5G

3500

13,7

4G/5G

5200

13,7

wifi

Meer informatie kan u ook terugvinden op de website van het Departement Omgeving van de Vlaamse overheid.

Brussels Hoofdstedelijk Gewest

  • In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is de cumulatieve veldsterkte beperkt per antennesite. Momenteel is die veldsterkte voor 900 MHz beperkt tot 6 V/m. Op 23 juli 2021 werd de principiële beslissing genomen om de norm te verhogen naar 14,5 V/m.
  • De norm geldt op alle openbare plaatsen.
  • Ook na de verhoging blijft de norm in het het Brussels Hoofdstedelijk Gewest veel strikter, ongeveer 8 keer, dan de ICNIRP-normen .

Een overzicht van de huidige toegestane cumulatieve veldsterkte en sterkte per antennesite in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest:

Frequenties

Veldsterkte (V/m) per site

0,1 MHz - 400 MHz

4

400 MHz - 2 GHz

4 à 6

900 MHz

6

2 GHz – 300 GHz

9

Waals Gewest

  • De norm in het Waals Gewest bedraagt momenteel 3 V/m per antenne, identiek voor alle frequenties. De Waalse norm hanteert dus alleen een limiet per antenne wat een vergelijking met de ICNIRP-norm (die een cumulatieve limiet vooropstelt) bemoeilijkt.
  • De norm geldt voor verblijfplaatsen.

Een overzicht van de huidige normen in het Waals Gewest:

Frequenties

Veldsterkte (V/m) per antenne

100 kHz - 300 GHz

3

In navolging van de aanbevelingen van een onafhankelijke expertengroep besloot de Waalse regering op 21 april 2022 de stralingsnorm aan te passen om de uitrol van 5G in Wallonië mogelijk te maken. De Waalse norm zal in lijn worden gebracht met de Vlaamse norm en worden opgetrokken tot 9,2 V/m (bij 900 MHz) per operator. Tevens werd een cumulatieve norm ingesteld van 18,4 V/m. Het wijzigingsdecreet moet evenwel nog aangenomen worden door het Waals Parlement en is dus nog niet in voege.

5G smartphone

Waar of niet waar? Mythes rond 5G.

Zoals bij elke introductie van nieuwe technologieën roept ook 5G veel vragen en bezorgdheden op. Fake news en complottheorieën verspreiden zich als een lopend vuurtje. De meeste mythes gaan over de gezondheidseffecten van 5G. Maar moeten we ons echt zorgen maken?

I Stock 587201104

Radiofrequenties en kinderen

In het onderzoek naar de mogelijke effecten van 5G op de gezondheid wordt bijzondere aandacht besteed aan zogenoemde kwetsbare personen, zoals kinderen, zwangere vrouwen, ouderen en zieken. Lees hier wat we al weten over de effecten op de gezondheid van kinderen op basis van de actuele wetenschappelijke kennis.

Elektrohypersensitiviteit

Verschillende mensen ervaren gezondheidsproblemen die zij linken aan het bestaan van elektromagnetische velden. Deze aandoening noemen we elektrohypersensitiviteit of EHS. EHS-patiënten ervaren klachten bij alle frequenties uit het elektromagnetisch spectrum: van radiogolven tot lichtstralen.

Mensen met EHS vertonen verschillende symptomen die niet gelinkt kunnen worden aan eventuele andere medische problemen. De symptomen variëren van persoon tot persoon. Sommigen ervaren klachten die zo hevig zijn dat ze zichzelf isoleren en hun levensstijl volledig aanpassen.

Enkele symptomen die worden toegeschreven aan blootstelling aan elektromagnetische velden (EMV) door mensen die klagen over EHS zijn:

  • Oorsuizen
  • Druk op trommelvliezen
  • Duizeligheid
  • Hoofdpijn
  • Vermoeidheid
  • Futloosheid
  • Slaapstoornis
  • Concentratieproblemen

Omdat de symptomen en diagnostische criteria verschillend zijn, is het moeilijk om in te schatten hoeveel mensen met EHS kampen. In Frankrijk geeft de meest recente studie aan dat gemiddeld 5% van de bevolking aan EHS lijdt (rapport Anses, 2018).

Op dit moment bestaan er geen wetenschappelijke studies die een verband tussen elektromagnetische velden en de genoemde symptomen aantonen (zie bijvoorbeeld deze studie en dit artikel). De World Health Organization (WHO) deelt in dit rapport meer info over elektromagnetische straling en hypersensitiviteit.

Andere hypothesen werden naar voren gebracht, met name de nocebo-hypothese, waarbij de angst voor de verwachte gevolgen de symptomen veroorzaakt (meer over het nocebo-effect in deze studie). Verschillende onderzoeken bij personen die klagen over met EHS of bij mensen die stellen niet sensitief te zijn maar die geconfronteerd worden met verontrustende informatie over gezondheidseffecten (zoals bijvoorbeeld in de mediaverslaggeving), bevestigen de rol van dit nocebo-effect. Wat ook de oorsprong van deze symptomen zou zijn, de betrokkenen lijden onder de symptomen en het is belangrijk om na te denken over hun behandeling (hun behandeling wordt hier bestudeerd).

Photo 1598327105686 be444f3dc064

Mobiel telefoneren en breintumoren

In 2011 classificeerde het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) radiofrequente elektromagnetische straling (RF-EMF) in categorie 2B, wat betekent dat het gebruik van een mobiele telefoon potentieel kankerverwekkend is voor mensen. Lees hier meer wat dit exact wilt zeggen en welke besluiten genomen kunnen worden.

Robin worrall F Pt10 LXK0cg unsplash

Mobiele telefoons en spermakwaliteit

In het verleden hebben ettelijke studies gerapporteerd dat het gebruik van mobiele telefoons en radiofrequente elektromagnetische velden een nadelig effect op de spermakwaliteit konden hebben. Internationale experten hebben echter opgemerkt dat alle studies methodologische tekortkomingen hadden waardoor geen conclusies konden worden getrokken.

Greg rosenke WX4 L Fn24 Rx Q unsplash

Radiofrequente elektromagnetische velden en insecten

De huidige blootstellingslimieten die toegepast worden zijn gebaseerd op epidemiologische studies in mensen en veelvuldig onderzoek wordt gedaan naar gewervelde dieren in een labo. Maar hoe zit het juist met de invloed van radiofrequente elektromagnetische (RF-EMV) velden op kleinere dieren, zoals insecten?