Publicatie Overzicht van bestaande literatuur en bewijsmateriaal in verband met de blootstelling aan radiofrequente elektromagnetische velden en genotoxiciteit: evaluatie van in-vivo, in-vitro- en epidemiologische gegevens

Bij hun analyse volgden de onderzoekers de PRISMA-richtlijnen (“Preferred Reporting Items for Systematic reviews and Meta-Analyses”, aanbevolen evaluatiecriteria voor systematische reviews en meta-analyses), die een referentie vormen voor literatuurbeoordelingen. Aan de hand van opname- en uitsluitingscriteria doorzochten ze verschillende databases om relevante artikelen te selecteren voor hun review. Na de selectie van de artikelen deelden de onderzoekers de resultaten in volgens type studie, blootstelling en andere criteria, onder meer met behulp van tabellen en grafieken. De kwaliteit van de geselecteerde artikelen beoordeelden ze op basis van specifieke studiecriteria, zoals de dosimetrie (hoeveelheid RF-EMV geabsorbeerd door een levend organisme, uitgedrukt in specifieke absorptiesnelheid of SAR) en of de studie blind werd uitgevoerd (wanneer onderzoekers en/of deelnemers de eventuele bootstelling aan RF-EMV niet kennen, zodat elke invloed op de resultaten kan worden vermeden, zelfs als die onbedoeld is).

De onderzoekers identificeerden meer dan 500 studies. De overgrote meerderheid waren experimentele studies (90%). In een aantal studies, en dan met name in-vivo- en epidemiologische studies, zijn genotoxische effecten waargenomen. Uit de resultaten van die studies komen potentiële werkingsmechanismen naar voren die de waargenomen effecten verklaren, zoals een toegenomen productie van vrije radicalen (zeer reactieve moleculen die structuren zoals DNA kunnen beschadigen) en oxidatieve stress (verstoord evenwicht tussen de productie van reactieve zuurstofmoleculen (ROS) en de afweersystemen van het lichaam tegen antioxidanten). De onderzoekers merken op dat de meeste waargenomen effecten onder de drempelwaarden liggen aanbevolen door de ICNIRP (International Commission on Non-Ionizing Radiation). Op basis van die vaststellingen raden ze aan om rekening te houden met een mogelijk risico op genotoxische effecten.

Hoewel de kwaliteit van de studies is beoordeeld op basis van criteria voor de experimentele studies, hebben de onderzoekers geen volledige evaluatie uitgevoerd, met name voor het risico op bias. 'Bias' verwijst naar systematische fouten die de resultaten kunnen beïnvloeden. Bovendien was de informatie over de gebruikte evaluatiecriteria onvoldoende nauwkeurig. Zo definieerden de onderzoekers niet wat een 'goede dosimetrie' precies betekent. Verder werden dezelfde criteria toegepast op zowel experimentele als epidemiologische studies. Deze laatste zijn bijgevolg niet correct beoordeeld omdat ze gebaseerd zijn op andere methoden dan de methoden gebruikt in experimentele studies. Door de verschillen tussen beide zouden de twee soorten studies afzonderlijk moeten worden beoordeeld. Merk ook op dat de onderzoekers een gebrek aan informatie aanhalen over de gebruikte methodiek voor een aanzienlijk aantal opgenomen studies, waardoor de kwaliteit ervan niet kan worden beoordeeld.

Er is dan ook enige voorzichtigheid geboden bij het interpreteren van de resultaten van deze review. Er moet verder onderzoek worden verricht, waarbij de kwaliteit van de studies naar behoren wordt beoordeeld, alvorens conclusies te trekken over de potentiële genotoxische effecten van RF-EMV op de gezondheid.