Publicatie Beoordeling van de niveaus van blootstelling aan het elektrisch veld (EV) en de relatie daarvan met de slaapkwaliteit van de bewoners rond BTS-antennes in Sabzevar, Iran

Ze meten de intensiteit van de radiofrequente elektromagnetische velden (RF-EMV) op verschillende momenten van de dag en op verschillende locaties rond de antennes, terwijl ze de slaapkwaliteit beoordelen aan de hand van een standaard, erkende vragenlijst, de Pittsburgh Sleep Quality Index.

Uit de resultaten kwamen twee belangrijke waarnemingen naar voren: enerzijds bleken de niveaus van RF-EMV die rond de BTS-antennes in de onderzochte zone werden gemeten, onder de blootstellingslimieten te liggen die zijn vastgesteld door de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection (ICNIRP). Anderzijds meldden bewoners die aan de studie deelnamen over het algemeen een slechte slaapkwaliteit. In het bijzonder, de bewoners die binnen 100 meter van de antennes wonen, meldden nog slechtere slaap dan degenen die op meer dan 300 meter ervan wonen. Volgens de zelfrapportage van de deelnemers via vragenlijsten ging een langdurig gebruik van mobiele telefoons bovendien gepaard met een verslechtering van de slaapkwaliteit.

Deze studie heeft een aantal opmerkelijke beperkingen. Ten eerste bestaat de steekproef alleen uit jongvolwassenen, wat de veralgemening van de resultaten tot de algemene bevolking beperkt. Daarnaast is de kwaliteit van de slaap gebaseerd op zelfrapportage, die vatbaar is voor recall bias en de bias van sociale wenselijkheid. Biases zijn fouten die de resultaten van een studie kunnen beïnvloeden, bijvoorbeeld door de effecten te verhogen of te verminderen. Het is daarom belangrijk om hiermee rekening te houden bij de evaluatie van een studie. Evenmin werd in de studie rekening gehouden met enkele belangrijke factoren die de slaap kunnen beïnvloeden, zoals stress, omgevingslawaai, onderliggende ziektebeelden, levensgewoontes (voeding, lichamelijke activiteit, drugsgebruik) of sociodemografische variabelen zoals leeftijd, geslacht of onderwijsniveau.

De transversale aard van de studie (de gegevens van de onderzochte groep mensen werden op één specifiek moment in de tijd verzameld) beperkt ook de reikwijdte van de resultaten: het stelt enkel in staat een associatie, zonder oorzakelijk verband, te maken tussen de blootstelling aan RF-EMV en slaapstoornissen. Hoewel de metingen van blootstelling op verschillende tijdstippen en afstanden zijn herhaald, blijven ze eenmalig en onnauwkeurig: de exacte duur van de metingen wordt niet gespecificeerd en de werkelijke blootstelling varieert sterk, afhankelijk van verschillende factoren (afstand, obstakels, netwerkgebruik, enz.), waardoor een betrouwbare individuele beoordeling moeilijk is. Bovendien zou het voor de auteurs interessant zijn geweest om de kwaliteit van de slaap te analyseren op basis van de gemeten niveaus van RF-EMV in plaats van de afstand tot de antennes, die niet noodzakelijkerwijs de werkelijke blootstelling weerspiegelen.

Ten slotte kan een psychologisch aspect dat niet gemeten is, ook een rol spelen, namelijk wonen in de buurt van een antenne kan angst of subjectieve hinder veroorzaken, wat de slaap kan beïnvloeden ongeacht de werkelijke blootstelling aan RF-EMV. Deze bijkomende bron van verwarring illustreert de complexiteit van de verbanden tussen de waargenomen omgeving, psychologisch welzijn en gezondheid.

De auteurs wijzen erop dat, om de effecten op de slaapkwaliteit te onderzoeken van de blootstelling aan E, het van belang is dat de individuele blootstelling gedurende een lange periode wordt gemeten, dat er rekening wordt gehouden met factoren zoals geluidsvervuiling en dat objectieve methoden zoals de elektro-encefalografie worden gebruikt om de hersenactiviteit tijdens de slaap in reële omstandigheden te analyseren. Dit zou in staat stellen biases te beperken en het begrip van de effecten van die blootstelling op de slaap verbeteren.

Kortom, er werd in deze studie een associatie waargenomen tussen de nabijheid van antennes van mobiele telefoons en een lagere zelfgerapporteerde slaapkwaliteit, evenals met het langdurig gebruik van de mobiele telefoon. Gezien de belangrijke methodologische beperkingen moeten deze resultaten echter met voorzichtigheid worden betracht. Er is dus behoefte aan grondiger en gedetailleerder toekomstig onderzoek waarbij gebruikt gemaakt wordt van objectieve methoden en een betere controle van variabelen, om deze potentiële link beter te begrijpen en de onzekerheden te verminderen.